Vismarkt-'s Gravenhof

Januari 2016

Aan de rand van het 's Gravenhofplein wordt een gedeelte van de riolering verlegd. Daar stuit men op een dikke muur en een steunbeer, waarschijnlijk van de kloosterkerk die daar gestaan heeft. Ook worden er vrij veel menselijke botresten gevonden. Bij een kerk was meestal een kerkhof, vandaar deze botten. Op de foto hiernaast zie je de resten van de kerk.


Januari 2017

Helaas is er tot nu toe nog niets gebeurd. Het project komt maar niet van de grond. De projectontwikkelaar heeft zich inmiddels teruggetrokken omdat er te weinig appartementen verkocht zijn. Even wachten op een nieuwe investeerder.

Ook is er een procedure aangespannen bij de Hoge Raad in verband met de hoogte van de nieuwbouw. Het is volgens de werkgroep "Stadsgezicht Hulst" een verdieping te hoog en steekt daardoor te veel boven de wallen uit. Geduld dus maar even………

Uitspraak van de Hoge Raad: Het gebouw mag zoals op tekening gebouwd worden. Dat wil zeggen: Vier verdiepingen.




Een klein stukje geschiedenis uit vorige eeuw leert ons dat er op de hoek van de Overdamstraat en de van Waesberghestraat het eerste warenhuis van Hulst stond n.l. de winkel van C. Wilking. Ja, we mogen dit zeker zo noemen. Iedereen in de streek kende deze beroemde Hulstenaar. Een van de meest succesvolle middenstanders uit de stad. Een mooi pand, zeker voordat de grote etalages werden geplaatst. De ingang lag aan de Overdamstraat en keek uit op de Vismarkt. Schuin tegenover het pand aan de Vismarkt begon ook Morres zijn succesverhaal, ongeveer waar nu café-restauarant "De Meerpaal" staat.

Iedereen die over de bareelen Hulst binnen fietste en naar het voortgezet onderwijs ging, kwam er langs. De winkelende plattelanders gingen zeker bij Wilking een kijkje nemen als ze in de stad waren.

Tot op zaterdag 5 april 1969 het noodlot toesloeg: Een felle brand verwoestte het gebouw. Er was werkelijk niets meer van over. Belangrijk nieuws in Zeeland. Zelfs de Commissaris van de Koningin kwam naar Hulst om de ravage te bekijken en de mensen een hart onder de riem te steken.

Het duurde niet lang of alles was opgeruimd. Op de plaats van de afgebrande winkel werd een nieuw gebouw gerealiseerd. We leefden in de tijd van wederopbouw na de tweede wereldoorlog. Zakelijkheid was toen het motto. Dat was ook te zien aan de bouwstijl van het nieuwe pand: Strak, recht toe rechtaan, grijs-witte stenen en veel glas op de begane grond. Men hield zich toen nog niet bezig met het beschermde stadsgezicht of de historische uitstraling van Hulst. Er waren geen commissies die waakten over de hoogte en de stijl van nieuwe gebouwen. Alles moest snel, eenvoudig en zakelijk. Nou, dat was te zien ook. Er verrees een van de lelijkste gebouwen van Nederland. Het is nooit genomineerd geweest, maar anders had het zeker hoge ogen gegooid. Een groot winkelpand met aan de rechter kant het "Hof van Vlaanderen", een restaurant annex feestzaal.

Ongeveer 50 jaar heeft het pand dienst gedaan. Dan wordt er besloten dat het rijp is voor de sloop. Er wordt een ontwerp gemaakt voor een nieuw gebouwencomplex. Het behelst een aantal appartementen met daaronder winkelruimte. Dat is de laatste decennia zowat standaard in Hulst.

Even laten zien waar het te doen is. De werken vinden plaats op de hoek van de Overdamstraat en de van Waesberghestraat. In de Middeleeuwen stroomde hier water. Op de kaart van Van Deventer kunnen we het water volgen vanaf de Keldermanspoort, onder de Steenbrughe, door de haven langs de Bierkaai, in een bocht van 90 graden langs de Vismarkt, onder de Visbrug en dan in een vrij rechte lijn terug naar de Vest. Nadat dit water gedempt was werd het hele gebied bebouwd.

We beginnen vlak naast de Visbrug te werken. Omdat er onder het nieuwe gebouw een parkeerkelder komt, wordt er tot een diepte van ongeveer 4 meter gegraven.

September 2017

Eindelijk is het zo ver. De sloop van het pand is in volle gang. Nog even en alles is opgeruimd. Vervolgens zullen de betonnen wanden van het nieuwe appartementencomplex gestort worden. Als alles is uitgehard is het de beurt aan de archeologen om te kijken wat zich in het verleden heeft afgespeeld.

Overleg archeologie

Artefact gaat de klus klaren, maar voordat er met het werk begonnen wordt, komt medewerker en projectleider Els Coppens naar Hulst om met de WAH afspraken te maken over de uitvoering. De planning komt op tafel. Omdat de werkzaamheden voor Kerst klaar moeten zijn zal er een strak schema aangehouden moeten worden. Er wordt een werkrooster per dagdeel opgesteld zodat er altijd de juiste bezetting is. De brief met voorwaarden wordt behandeld en door iedereen ondertekend. Ook de naar het stort afgevoerde grond zal door WAH met de detector onderzocht worden om zoveel mogelijk voorwerpen op te sporen.

Iedereen heeft er zin in. Het is wel winter, maar met een extra trui en een lange onderbroek gaat het helemaal lukken.

Start archeologie

We beginnen aan de kant van de Overdamstraat; gaan meteen tot op de maximale diepte van 4 meter en schuiven dan langzaam op zuidwaarts. De visbrug krijgen we niet te zien omdat deze onder de Overdamstraat zit, maar de eerste gemetselde resten vormen daar wel een onderdeel van. Opvallend is de grote hoeveelheid dierlijke botten, koehoorns en stukjes leer die hier opgegraven worden. Vermoed wordt dat er misschien een slachterij of leerlooierij heeft gestaan. Wanneer precies is de vraag. Ook is het zo dat de stinkende leerlooierijen meestal niet binnen de stadsmuren mochten staan.

De winkel van Wilking gezien vanaf de vismarkt (foto internet)

De grote brand op 5 april 1969 (foto internet)

Het foeilelijke nieuwe winkelpand uit 1969

Gebouwen worden gesloopt

Alles is opgeruimd

De betonnen palen worden gestort

Afspraken maken tijdens het overleg voor aanvang van de opgraving

De eerste resten: een uitloper van de visbrug

KaartvanDeventer

Gezicht vanaf de visbrug.

Kaart: GoogleMaps

Op bovenstaande foto kijken we vanaf de Visbrug naar beneden de bouwput in. We zien links en rechts een dikke gemetselde muur. Zeer zeker zijn dit twee kademuren. De haven hield dus niet op bij de Visbrug, maar men kon er onderdoor varen en verderop afmeren. Hoe lang deze muren zijn weten we niet, omdat we niet verder Zuidwaarts konden graven. Zo'n 15 meter voor de fotograaf zie je een groot houten schot (houten wand) tussen de twee muren. Deze vaarweg is dus op een gegeven moment afgesloten met planken.

Op de foto hiernaast zie je de dikke palen die in de bodem van de geul geslagen zijn met daar tegenaan de planken.

De houten afsluiting tussen de twee kademuren

Aan de kant van de van Waesberghestraat komt een lange houten wand te voorschijn. Deze loopt praktisch parallel aan de gemetselde muur. We hebben hier te maken met een Middeleeuwse kade. Aan deze kant was de geul dus versterkt met een houten wand. De bootjes konden er aanleggen om te laden of te lossen. Toen men veel later de nieuwe muren metselde, heeft men deze dus gewoon laten zitten en met grond bedekt. Van de planken en de balken worden met de kettingzaag stukken gezaagd en in plastic verpakt. Later worden ze onderzocht op kenmerken, waaronder ouderdom. We weten dan exact uit welke tijd dit stamt.

Als we de rechtse kademuur verder blootleggen komt er een mooi vierkant gat te voorschijn. Dit gat is het eindpunt van een Middeleeuwse riolering. Het rioolwater werd gewoon in de haven geloosd.


Normaal werden in die tijd aan de zoute kant de kademuren bekleed met hardsteen; te zien op de linker foto. De rechter foto laat een ondiepe uitsparing in de muur zien waarvan de functie nog onduidelijk is.


Zoals afgesproken werd er elke dag door enkele mensen van de WAH naar resten gezocht op het stort. Door de vele regen was het een enorme blubberzooi. Je zakte werkelijk tot over de rand van je laarzen in de modder. Met de detector spoorden we metalen voorwerpen op, maar af en toe vonden we ook nog aardewerk of steengoed, zoals het kruikje op de foto.



De Middeleeuwse houten kade

Riooluitgang in de kademuur

Het gemetselde rioolkanaal

Natuursteen aan de buitenkant van de muur

Ondiepe uitsparing in de kade

Freddy aan de afwas

Gewassen en gesorteerd

Jaap met de metaaldetector

Ook aardewerk en steengoed op het stort

Vondsten:

De hoeveelheid vondsten, al dan niet compleet is enorm. Er is sprake van 10.000 voorwerpen of gedeeltes hiervan. Op dit moment is dit materiaal allemaal bij Artefact in Zaamslag. Daar wordt alles onderzocht, gedocumenteerd en gebruikt bij het samenstellen van het eindrapport. Omdat wij als Werkgroep geholpen hebben bij het wassen van aardewerk en botmateriaal, kunnen we als afsluiting van dit verhaal een paar voorwerpen laten zien.

De zakken met scherven werden naar de wasplaats gebracht en moesten zo snel mogelijk schoon gemaakt worden. Een hele klus voor de Werkgroep. Het grootste gedeelte werd echter rechtstreeks naar Artefact gebracht en daar gewassen.


Nu we het toch over slecht weer hebben kun je op de foto hiernaast zien dat veldwerk voor een archeoloog niet altijd een pretje is.


Tijdens het project werden we op 13 december overvallen door sneeuw en hagel. Gelukkig zijn we daar wel op voorbereid, maar in de zomer is het toch heel wat prettiger werken. Je hebt helaas geen keuze; doorwerken dus.